Griekenland ontzegt vermeende bootbestuurders toegang tot asielprocedure
Door CPT Aegean Migrant Solidarity
CPT Aegean Migrant Solidarity publiceert samen met andere organisaties een gezamenlijke verklaring tegen de praktijk van de Griekse staat om mensen die worden beschuldigd van het besturen van migrantboten richting Griekenland de toegang tot de asielprocedure te ontzeggen.
Als actieve leden van het maatschappelijk middenveld roepen wij op tot ongehinderde toegang tot de asielprocedure voor iedereen, zonder enige vorm van discriminatie op basis van willekeurige juridische gronden.
Al enkele maanden ontzegt de Griekse staat mensen op systematische en ongerechtvaardigde wijze toegang tot procedures voor internationale bescherming. Deze praktijk richt zich op mensen die ervan worden beschuldigd boten met migranten richting Griekenland te hebben bestuurd of de ongeautoriseerde binnenkomst van migranten in Griekenland te hebben gefaciliteerd.
Bij vrijwel elke boot die aankomt beschuldigen de autoriteiten iemand van smokkelgerelateerde misdrijven, zoals het faciliteren van ongeautoriseerde binnenkomst of het ongeautoriseerd vervoeren van mensen naar Griekenland. Deze mensen worden direct bij aankomst gearresteerd, vaak op basis van beperkt bewijs of helemaal geen bewijs. In de meeste gevallen worden zij maandenlang in voorlopige hechtenis gehouden zonder de mogelijkheid te hebben gehad hun asielverzoek te registreren. Hoewel zij vanuit de gevangenis het recht behouden om asiel aan te vragen, constateren wij dat deze procedures consequent en ongerechtvaardigd worden opgeschort.
Dat gebeurt ofwel omdat de duidelijk en herhaaldelijk geuite wens om asiel aan te vragen niet wordt geregistreerd door de politie, de gerechtelijke autoriteiten of de gevangenisadministratie, waarna de gevangene niet wordt doorverwezen naar de asielprocedure, ofwel omdat de asieldienst de zaak pas beoordeelt na de uitspraak in de strafprocedure. In sommige gevallen is ook de asielprocedure van familieleden van de verdachte ongerechtvaardigd opgeschort. Het Griekse ministerie van Migratie en Asiel heeft in een administratieve circulaire slechts een zeer gebrekkige uitleg gegeven voor deze praktijk.¹
De discretionaire praktijk waarbij asielaanvragen van strafrechtelijke verdachten worden opgeschort, schendt niet alleen het recht om asiel te vragen,² maar ook het recht op het vermoeden van onschuld.³ Door mensen die van misdrijven worden beschuldigd de toegang tot asiel te ontzeggen, worden verdachten vanaf het eerste moment van hun arrestatie als schuldig beschouwd. Zij worden beroofd van hun fundamentele rechten en het verhaal rond hun vervolging en uiteindelijke veroordeling wordt daarmee al vanaf het begin gevormd.
Naast het ontzeggen van toegang tot asiel hebben verschillende rapporten⁴ gewezen op de onrechtmatige procedures waarmee mensen die als smokkelaars worden beschuldigd te maken krijgen binnen het gevangeniswezen en de rechtbanken in Griekenland. Het gaat onder meer om rechtszaken die slechts enkele minuten duren, gebrekkige vertolking en het toelaten van schriftelijke getuigenverklaringen als bewijs zonder dat de verdediging de mogelijkheid krijgt tot kruisverhoor. Daarnaast wordt het fundamentele recht op effectieve juridische ondersteuning in alle fasen van de strafprocedure belemmerd door verschillende systemische obstakels en nalatigheden. Kenmerkend is dat verdachten in een aanzienlijk aantal zaken pas op de dag van de rechtszaak een door de staat toegewezen advocaat krijgen.
Het waarborgen van toegang tot de asielprocedure is van doorslaggevend belang, omdat dit een grote rol kan spelen in de strafrechtelijke vervolging. Volgens artikel 3, lid 3, onder e van de Griekse Migratie- en Sociale Integratiecode, Wet 5038/2023 zoals gewijzigd door Wet 5275/2026, zijn asielzoekers en erkende vluchtelingen vrijgesteld van vervolging voor migratiegerelateerde misdrijven. Daaronder vallen ook het faciliteren van ongeautoriseerde binnenkomst en het ongeautoriseerd vervoeren van mensen naar Griekenland.
Deze vrijstellingsclausule in het Griekse recht wordt inconsistent en willekeurig toegepast, zoals wordt beschreven in een recent rapport van het Human Rights Legal Project en Legal Centre Lesvos.⁵ Op enkele geïsoleerde gevallen na hebben rechtbanken herhaaldelijk geweigerd de vrijstellingsclausule van artikel 3 toe te passen, zelfs wanneer de verdediging zich daarop beriep.
Hoewel de vrijstellingsclausule in het Griekse recht in gelijke mate geldt voor asielzoekers en erkende vluchtelingen, hebben sommige rechtbanken toepassing van deze vrijstelling afgewezen op grond van het feit dat de asielaanvraag van de verdachte nog niet was afgerond. Daardoor kan het willekeurig stilleggen van de beoordeling van asielaanvragen directe gevolgen hebben voor de uitkomst van strafzaken. Daarmee vormt deze praktijk opnieuw een schending van de rechten van verdachten.
Volgens Grieks en internationaal recht zijn mensen die oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid of ernstige niet-politieke misdrijven hebben begaan uitgesloten van internationale bescherming.⁶ Het opschorten van de asielprocedure in afwachting van een uitspraak in de strafzaak is echter een duidelijke schending van het vermoeden van onschuld. Om het recht op het vermoeden van onschuld te beschermen, zou het ministerie van Migratie en Asiel de asielstatus pas moeten intrekken nadat iemand is veroordeeld voor een ernstig misdrijf. Dat gebeurt ook al regelmatig en systematisch.
Bovendien is het uitsluiten van mensen die als “smokkelaars” zijn veroordeeld van het verkrijgen van asiel in strijd met het internationaal recht. Het ministerie van Migratie en Asiel stelt in zijn circulaire over de interpretatie van wat als een “ernstig misdrijf” geldt dat het smokkelen van migranten een ernstig misdrijf is, simpelweg omdat migrantensmokkel onder internationaal recht als misdrijf wordt beschouwd. Dat doet het ministerie ondanks het feit dat de Griekse definitie van smokkel veel vager en ruimer is dan de internationale definitie in het Palermo Protocol van de Verenigde Naties en ondanks het feit dat het per definitie om een misdrijf zonder slachtoffer gaat.
Het VN-Protocol tegen de smokkel van migranten over land, over zee en door de lucht, het Palermo Protocol, bepaalt dat mensen een materieel voordeel moeten ontvangen om als smokkelaars te kunnen worden beschouwd⁷ en dat migranten niet kunnen worden vervolgd wanneer zij zelf over een grens worden gesmokkeld.⁸ Daarmee maakt het protocol duidelijk dat mensen die zichzelf en anderen vervoeren niet als smokkelaars moeten worden beschouwd, terwijl dat onder Grieks recht wel gebeurt.
De willekeurige belemmering van toegang tot asiel voor verdachten leidt zo tot een situatie waarin, zoals HRLP en LCL in hun rapport uit 2025 concludeerden: “Verdachten zitten gevangen tussen twee systemen: asieldiensten die weigeren hun verzoeken te beoordelen zolang strafzaken nog lopen en strafrechtbanken die weigeren het recht van verdachten op vrijstelling van vervolging te erkennen zolang hun asielstatus nog niet is bevestigd.”
Zoals ook wordt benadrukt in het rapport van BVMN en CPT AMS uit 2026: “Zelfs wanneer aanklachten later worden ingetrokken of iemand wordt vrijgesproken, kan de langdurige vertraging hem of haar al hebben beroofd van essentiële juridische bescherming en kansen op integratie. Het resultaat is een toestand van juridisch limbo, waarin mensen geen beschermingsprocedures kunnen doorlopen vanwege de strafrechtelijke beschuldigingen tegen hen.”⁹
Wij verzetten ons tegen deze onrechtvaardige staatspraktijk waarbij toegang tot asiel wordt ontzegd en die leidt tot discriminerende rechtsbedeling.
Wij eisen dat de bevoegde autoriteiten alle noodzakelijke maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat iedereen die asiel wil aanvragen toegang krijgt tot de daarvoor bestemde diensten, ongeacht eventuele strafrechtelijke beschuldigingen.
Wij verzetten ons tegen het gevangenissysteem en staan voor papieren en bewegingsvrijheid voor iedereen.
Ondertekenende organisaties
Aegean Migrant Solidarity, Community Peacemakers Teams
Legal Centre Lesvos
Border Violence Monitoring Network, BVMN
Equal Rights Beyond Borders
De:criminalize
Alarm Phone
50 out of many
Greek Forum of Migrants
EmpowerVan
Avocats Sans Frontières France, ASFF
Samos Volunteers
Human Rights Legal Project, HRLP
Fenix Humanitarian Legal Aid
I Have Rights, IHR
Collective Aid
Greek Council for Refugees, GCR
Europe Cares / Paréa Lesvos
Thalassa of Solidarity
Voetnoten
Ministerie van Migratie en Asiel, Circular Protocol No. 87206/14 februari 2022, pagina 11.
Artikel 14, lid 1 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.
Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, artikel 11; Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, artikel 14, lid 2; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, artikel 48; Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, artikel 6, lid 2; Grieks Wetboek van Strafvordering, artikel 71.
Border Violence Monitoring Network & Community Peacemaker Teams, Trial monitoring annual report 2025, 30 maart 2026.
Legal Centre Lesvos & Human Rights Legal Project Samos, New report: The exemption from criminalisation: A real safeguard or an illusion?, 29 november 2025.
Artikel 11, lid 2, onder b van de Griekse Asielwet, waarmee artikel 12, lid 2, onder b van Richtlijn 2011/95/EU is geïmplementeerd.
Palermo Protocol, artikel 3, onder a.
Palermo Protocol, artikel 5.
Legal Centre Lesvos & Human Rights Legal Project Samos, The Exemption from Criminalisation: A Real Safeguard or an Illusion?
Bronvermelding
Dit artikel is een Nederlandse vertaling van een verklaring van CPT Aegean Migrant Solidarity, gepubliceerd op 19 mei 2026 door Community Peacemaker Teams International. De tekst is vertaald en licht geredigeerd voor CPT Nederland. Raadpleeg bij juridische of inhoudelijke twijfel altijd de oorspronkelijke Engelstalige versie.