Bij voorbaat schuldig bevonden

Door Ryan James

“Als wat u zegt waar is, waarom bent u dan niet gebleven om voor uw land te vechten? Dat zou ik hebben gedaan.”

De rechter had de leden van de jury de gelegenheid gegeven om vragen te stellen aan de verdachte. Anwar* stond terecht voor zijn leven. Nadat hij met zijn zwangere vrouw en kinderen de oorlog was ontvlucht, was hij onderweg naar Europa gemarteld en gevangengezet. Het welkom hier was het vooruitzicht van een levenslange gevangenisstraf. Was dit niet precies het soort “rechtvaardigheid” waaraan hij had geprobeerd te ontsnappen?

En wat voor vraag was dat eigenlijk? Waar stond hij werkelijk voor terecht?

Buiten de rechtszaal wachtte zijn vrouw in de gang. Haar gezicht was vermoeid. De kinderen speelden op de binnenplaats, waar mensen die de familie steunden probeerden hen af te leiden en hun moeder even rust te geven. Het was moeilijk te zeggen of ze oud genoeg waren om te begrijpen wat er gebeurde.

Die ochtend had Anwar zijn pasgeboren dochter voor het eerst ontmoet. Tijdens haar geboorte zat hij gevangen, in afwachting van zijn proces. Wat maakte de jury van die ontmoeting? Het was duidelijk dat hij geen mensensmokkelaar was. De juryleden waren die ochtend langs zijn vrouw en kinderen de rechtszaal binnengelopen. Nadat zij Anwar schuldig hadden bevonden aan het “faciliteren van illegale binnenkomst” in Griekenland, en nadat de rechter een straf van vijftig jaar had uitgesproken, liepen zij opnieuw langs de familie naar buiten. Ze moeten zijn dochter hebben horen huilen. Als zij eerder nog niet wist wat er gebeurde, dan drong het nu tot haar door, terwijl zij zag hoe haar vader geboeid werd weggevoerd.

Dat is inmiddels een tijd geleden. Dergelijke scènes hebben zich al talloze keren afgespeeld in rechtszalen in Griekenland en daarbuiten. Sindsdien is het netwerk van solidariteit rond deze zaken gegroeid. Dat netwerk verzet zich tegen de vrijwel onbeperkte ruimte die aanklagers en rechters krijgen. Om veroordelingen veilig te stellen heeft de staat zijn tactieken aangepast.

Deze week schrijft CPT Aegean Migrant Solidarity, samen met lokale partners, dat mensen die van smokkel worden beschuldigd routinematig het recht wordt ontzegd om asiel aan te vragen. “Verdachten worden vanaf het eerste moment van hun arrestatie als schuldig gezien,” schrijven zij, “waardoor het verhaal rond hun vervolging en uiteindelijke veroordeling al vanaf het begin wordt gevormd.”

Maatregelen als deze zijn bedoeld om het spel te manipuleren. Ze beroven verdachten van de geschiedenis die hen hier heeft gebracht, want het is makkelijker iemand te veroordelen wanneer je die persoon niet werkelijk ziet. Maar een jury kan de wreedheid van de aanklacht en de absurditeit van de zaak leren zien wanneer een gemeenschap samen optrekt.

*Anwar is een pseudoniem.

Dit artikel is een Nederlandse vertaling van “The presumption of guilt” van Ryan James, gepubliceerd op 22 mei 2026 door Community Peacemaker Teams International. De tekst is vertaald en licht geredigeerd voor CPT Nederland.